Λιγνίτης – Ιστορική αναδρομή

Η σημασία του λιγνίτη στην Ελλάδα

H κύρια χρήση του είναι για την Ελλάδα ο τομέας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Το 2016 ο λιγνίτης συμμετείχε κατά ~ 35% στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην χώρα για το δισυνδεδεμένο σύστημα και κατά ~ 30% στο σύνολο της επικράτειας.   Η Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατέχει την τρίτη θέση στην εξόρυξη λιγνίτη και την έβδομη στον κόσμο.

Ηλεκτροδότηση της χώρας

Οι πόροι άνθρακα στην Ελλάδα είναι σχεδόν αποκλειστικά ο λιγνίτης.  Ο λιγνίτης συνεχίζει μέχρι και σήμερα να αποτελεί για την Ελλάδα την πλέον ανταγωνιστική πηγή πρωτογενούς ενέργειας. Αυτό οφείλεται κυρίως στα υφιστάμενα μεγάλα εκμεταλλεύσιμα λιγνιτικά κοιτάσματα που παρουσιάζονται στον Ελληνικό χώρο.

Το 1889 «έφτασε» ο ηλεκτρισμός στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία της ΔΕΗ Α.Ε., η «Γενική Εταιρεία Εργοληψιών» κατασκεύασε στην Αθήνα, στην οδό Αριστείδου, την πρώτη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Το πρώτο κτίριο που φωτίζεται είναι τα Ανάκτορα. Πολύ σύντομα ο ηλεκτροφωτισμός επεκτείνεται στο σημερινό ιστορικό κέντρο της πόλης.

Τον ίδιο χρόνο ηλεκτροδοτείται επίσης η Θεσσαλονίκη, η οποία ανήκει ακόμα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η «Βελγική Εταιρεία» αναλαμβάνει απ' τις τουρκικές αρχές το φωτισμό και την τροχοδρόμηση της πόλης. Για τον σκοπό αυτό κατασκευάζει εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Δέκα χρόνια αργότερα, κάνουν την εμφάνισή τους στην Ελλάδα οι πολυεθνικές εταιρείες ηλεκτρισμού.

H αμερικανική εταιρεία Thomson-Houston με τη συμμετοχή της Εθνικής Τράπεζας ιδρύουν την «Ελληνική Ηλεκτρική Εταιρεία».  Η εταιρεία αυτή αναλαμβάνει την ηλεκτροδότηση μεγάλων ελληνικών πόλεων. Μέχρι το 1929 θα έχουν ηλεκτροδοτηθεί 250 πόλεις με πληθυσμό άνω των 5.000 κατοίκων.  

Στις πιο απομακρυσμένες και αραιοκατοικημένες περιοχές της χώρας, που ήταν οικονομικά ασύμφορο για τις μεγάλες εταιρείες να κατασκευάσουν μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, την ηλεκτροδότηση αναλαμβάνουν ιδιώτες ή δημοτικές και κοινοτικές αρχές κατασκευάζοντας μικρά εργοστάσια. Το 1950 υπήρχαν στην Ελλάδα περίπου 400 εταιρείες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Ως πρωτογενή καύσιμα χρησιμοποιούσαν το πετρέλαιο και το γαιάνθρακα, αμφότερα εισαγόμενα από το εξωτερικό.

H κατάτμηση της παραγωγής σε πολλές μικρές μονάδες, σε συνδυασμό με τα εισαγόμενα καύσιμα (κυρίως λιθάνθρακα από την Ρωσία), εξωθούσε την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας στα ύψη. Ανήλθε σχεδόν στο τριπλάσιο μέχρι και πενταπλάσιο των τιμών που ίσχυαν στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η ηλεκτρική ενέργεια ήταν ένα αγαθό πολυτελείας. Τις περισσότερες φορές παρεχόταν με ωράριο και οι ξαφνικές διακοπές ήταν σύνηθες φαινόμενο.

Λιγνίτης – Η πρώτη προσπάθεια αξιοποίησης του λιγνίτη στο Αλιβέρι

Ιστορική αναδρομή

H πρώτη σοβαρή προσπάθεια για την αξιοποίηση των λιγνιτικών κοιτασμάτων της χώρας ξεκίνησε το 1873 στο Αλιβέρι της Εύβοιας.

Η λιγνιτοφόρος λεκάνη του Αλιβερίου βρίσκεται 3 χιλιόμετρα βόρεια της ομώνυμης πόλης. Ανήκει στον Δήμο Ταμυνέων, της επαρχίας Καρύστου, του νομού Ευβοίας. Η θέση του κοιτάσματος είναι ιδιόμορφη γιατί δεν είναι παράλληλη με την επιφάνεια της γης όπως στα άλλα Ορυχεία, αλλά παρουσιάζει μία κλίση. Επίσης και το πάχος του κοιτάσματος παρουσιάζει αυξομειώσεις, από 19 μέχρι και 50 μέτρα. Το βάθος του κάτω από την επιφάνεια της γης φτάνει στα 200 μέχρι 300 μέτρα. Η σύσταση του συγκεκριμένου κοιτάσματος είναι ένα μίγμα από λιγνίτη και ξυλίτη, με επικρατέστερο τον καθαρό λιγνίτη.

Πρώτα στάδια εκμετάλευσης των κοιτασμάτων

Στα νεώτερα χρόνια η ύπαρξη των λιγνιτικών κοιτασμάτων στην περιοχή της Εύβοιας ήταν ήδη γνωστή πριν από τον 19ο αιώνα. Οι πρώτες επιστημονικές έρευνες ξεκίνησαν στην περιοχή της Κύμης το 1830. H πρώτη εκμετάλλευση Λιγνιτωρυχείου ξεκίνησε εκεί το 1833. Τότε επιχειρήθηκε να χρησιμοποιηθεί ο λιγνίτης στους κλιβάνους του ναυστάθμου και στους λέβητες των πρώτων ατμόπλοιων. Η οργανωμένη όμως εκμετάλλευσή του ξεκίνησε σχεδόν σαράντα χρόνια αργότερα. Το 1873 μερικοί ιδιώτες πέτυχαν την παραχώρηση από το κράτος του δικαιώματος εξόρυξης του λιγνίτη.

Ανθακωρυχεία Αλιβερίου

Λίγα χιλιόμετρα δυτικότερα, στο κέντρο της λιγνιτικής λεκάνης, στην περιοχή Αλιβερίου, η πρώτη υπόγεια εκμετάλλευση αρχίζει από ιδιώτες το 1896. Ωστόσο σταματά ένα μόλις χρόνο μετά όταν πλημμύρισαν οι στοές με θαλασσινό νερό. Με την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου το 1914 δημιουργούνται ανάγκες για μια νέα προσπάθεια εκμετάλλευσης. Ήταν όμως μια προσπάθεια πρόχειρη που επέφερε πολλές καταστροφές στο κοίτασμα.

H εκμετάλλευση ξανάρχισε εκ νέου μετά τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο. Στις 5 Απριλίου 2017 συστάθηκε η Ανώνυμος Εταιρεία Ανθρακωρυχείων Αλιβερίου. Η εταιρεία έγινε κάτοχος δικαιώματος εκμετάλλευσης του κοιτάσματος έως το 1927. Την χρονιά εκείνη αρχίζει η οικονομική κατάρρευση της, που οδηγεί στη διάλυση και την εκκαθάριση της το 1934. Παρά ταύτα, από το 1934 έως το 1950 η εν λόγω εταιρεία συνέχισε ανελλιπώς την εκμετάλλευση του Ορυχείου υπό τη διαχείριση των εκκαθαριστών.

Έντονη δραστηριότητα το 1932 έδειξαν τα λιγνιτωρυχεία στο Αλιβέρι, στο Μήλεσι, στον Ωρωπό, στην Κορώνη, στην Κύμη, στο Παγγαίο και στις Σέρρες. Η παραγωγή τους τη χρονιά αυτή έφθασε συνολικά στους 137.583 τονους.

Το 1922 η ετήσια παραγωγή λιγνίτη έφθασε τους 23.000 τόνους και διατηρήθηκε σταθερή μέχρι  και το 1927. Το 1949 επιτυγχάνεται για πρώτη φορά αύξηση της παραγωγής η οποία φτάνει τους 25.000 τόνους ετησίως. Ταυτόχρονα βελτιώνονται και οι μέθοδοι εξόρυξης. Σημειώνεται ότι η παραγωγή του λιγνίτη ξεκίνησε το 1918 με 12.849 τόνους ετησίως.

Η εκμετάλευση μετά τον Β΄παγκόσμιο πόλεμο

Μετά τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο η ανάγκη εξηλεκτρισμού της χώρας οδήγησε στην απόφαση κατασκευής ατμοηλεκτρικού σταθμού στο Αλιβέρι, που θα λειτουργούσε αποκλειστικά με λιγνίτη. Στις αρχές του φθινοπώρου του 1951 απαλλοτριώνεται υπέρ του ελληνικού δημοσίου και στη συνέχεια, από 1ης Νοεμβρίου 1951 υπέρ της νεοϊδρυθείσας Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού, αποτελώντας τον τροφοδότη του πρώτου ατμοηλεκτρικού Σταθμού (Α.Η.Σ.) της ΔΕΗ.

Τη δεκαετία του 1950 ξεκινά εκτεταμένη μεταλλευτική έρευνα με στόχο την αναζήτηση και αξιολόγηση των λιγνιτικών κοιτασμάτων. Μετά τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο η ανάγκη εξηλεκτρισμού της χώρας οδήγησε στην απόφαση κατασκευής ατμοηλεκτρικού σταθμού στο Αλιβέρι, που θα λειτουργούσε αποκλειστικά με λιγνίτη. Στις αρχές του φθινοπώρου του 1951 απαλλοτριώνεται υπέρ του ελληνικού δημοσίου.

Στην συνέχεια, από 1ης Νοεμβρίου 1951 υπέρ της νεοϊδρυθείσας Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού, αποτελώντας τον τροφοδότη του πρώτου Ατμοηλεκτρικού Σταθμού (ΑΗΣ) της ΔΕΗ.  Ο πρώτος ατμοηλεκτρικός σταθμός δημιουργήθηκε στις δυτικές ακτές της Νότιας Εύβοιας στον Κάραβο Αλιβερίου. Η συνολική του ισχύ ανερχόταν στα 80 MW ( δύο γεννήτριες των 40.000 kW η κάθε μία).

Τo 1950 η Ελληνική Κυβέρνηση προχώρησε σε συνεργασία με την εταιρεία Ebasco Services Inc. για μια περίοδο 5 ετών. Σκοπός  ήταν η εξασφάλιση της απαραίτητης τεχνογνωσίας για την εγκαθίδρυση και τη λειτουργία μονάδων παραγωγής ηλεκτρισμού. Τα απαραίτητα κεφάλαια αντλήθηκαν τόσο από την αμερικάνικη οικονομική βοήθεια στα πλαίσια του σχεδίου Μάρσαλ, όσο και από ιταλικές πολεμικές αποζημιώσεις, όπως επίσης και από εθνικούς πόρους.

Το 1951 η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ) αναλαμβάνει την υπόγεια εκμετάλλευση των ορυχείων στο Αλιβέρι.  Παράλληλα αυξάνει την ετήσια παραγωγή στους 750.000 τόνους τροφοδοτώντας μονάδες ισχύος 230 MWe.

Η παραχώρηση των ορυχείων στην ΔΕΗ

Στις 19 Μαΐου 1951 υπεγράφη σύμβαση μεταξύ της ΔΕΗ και του Γερμανικού οίκου PH.HOLZMANN A.G, υπεργολάβου της εταιρείας PIERCE MANAGEMENT INC.  Σύμφωνα με την συμφωνία η τελευταία θα εκτελούσε τις εργασίες για τις επιφανειακές εγκαταστάσεις στο Λιγνιτωρυχείο Αλιβερίου.  Επίσης θα προχωρούσε στην διάνοιξη και όρυξη φρεάτων βάθους 115 μέτρων, στοών μήκους 1.750 μέτρων και υπόγειου αντλιοστασίου.

Επίσημα η ελληνική διοίκηση της ΔΕΗ ανέλαβε τη διεύθυνση του Λιγνιτωρυχείου την 21η Μαΐου 1954. Έκτοτε ξεκίνησε η συστηματική και εντατική εκμετάλλευση των λιγνιτικών κοιτασμάτων.  Η εκμετάλλευση ξεκίνησε με υπόγειες όσο και με επιφανειακές εξορύξεις σε μία επιφάνεια έκτασης 1700 περίπου στρεμμάτων.  Παράλληλα πραγματοποιήθηκε η εγκατάσταση εξοπλισμού και μηχανημάτων. Εφαρμόσθηκαν  μέθοδοι και τεχνολογία που ήταν πρωτοποριακές  για την εποχή εκείνη στην Ελλάδα. Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκε το πρώτο παραγωγικό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας.

Ένα σημαντικό πρόβλημα για τη λειτουργία και την ασφάλεια του ορυχείου ήταν τα υπόγεια ύδατα της περιοχής. Η παρουσία μεγάλης ποσότητας νερού από υπόγεια ρεύματα απαιτούσε τη συνεχή άντλησή του στην επιφάνεια. Μετά την ολοκλήρωση των υπόγειων και επιφανειακών εξορυκτικών εργασιών η περιοχή εμφανίζει ένα σύνθετο περιβάλλον υδρολογικών, γεωχημικών και γεωτεχνικών συνθηκών. Οι συνθήκες αυτές έχουν μελετηθεί και έχουν προταθεί και μέτρα για τη μελλοντική ανάπτυξη της περιοχής, κατά την μετα-εξορυκτική περίοδο.

Μέθοδος εκμετάλλευσης

Οι φάσεις της παραγωγικής διαδικασίας του λιγνίτη περιελάμβαναν την υποστήριξη στοών, την όρυξη, τη φόρτωση και τη μεταφορά του εξορυγμένου λιγνίτη στον τελικό προορισμό του που ήταν οι εστίες παραγωγής ατμού στους λέβητες του ΑΗΣ Αλιβερίου.

Hμέθοδος υπόγειας εκμετάλλευσης που είχε επιλεγεί ήταν η μέθοδος των παράλληλων διαδοχικών ορόφων με κατακρήμνιση της οροφής (sub-level caving method). Οι όροφοι είχαν ύψος 5 μέτρα και ανά 30 μέτρα υπήρχε το πάτωμα το οποίο περιελάμβανε 6 ορόφους. Η εξόρυξη του λιγνίτη γίνονταν από κάτω προς τα πάνω. Οι στοές συνολικού μήκους 880 μέτρων ήταν επενδυμένες με μπετόν και χρησίμευαν για την κίνηση των υπόγειων σιδηροδρομικών συρμών και του προσωπικού μέχρι το κοίτασμα που βρισκόταν 220 μέτρα μακριά.

Yπήρχαν βασικές στοές, που η διατομή τους είχε σχήμα πετάλου με διάμετρο 3,5 μέτρα, από τις οποίες διακλαδίζονταν προς το κοίτασμα μικρότερες κύριες στοές. Αυτές αποτελούσαν τις διόδους για την μεταφορά του εξορυγμένου υλικού αλλά και του απαραίτητου αέρα και είχαν συνολικό μήκος 2.500 μέτρων. Τέλος από τις κύριες στοές ξεκινούσαν και διακλαδίζονταν άλλες πιο μικρές που είχαν κλίση 55 μοιρών και συνέδεαν το σύμπλεγμα των βασικών στοών και των κύριων στοών με τα επίπεδα και τα μέτωπα εξόρυξης.

Το 1955, όταν το Λιγνιτωρυχείο βρισκόταν σε πλήρη λειτουργία, απασχολούσε 1.300 περίπου εργάτες. Από αυτούς οι 900 εργάζονταν στην υπόγεια εκμετάλλευση και οι υπόλοιποι στην επιφάνεια. Το 1981 σταμάτησε η υπόγεια εκμετάλλευση του λιγνίτη. Λίγο αργότερα, το 1988, έληξε και η επιφανειακή εκμετάλλευση που είχε ξεκινήσει το 1975. Όλα αυτά τα χρόνια εκτιμάται ότι από τα υπόγεια έργα εξορύχτηκαν συνολικά 14,7 εκατομμύρια τόνοι λιγνίτη και από την επιφάνεια 3,9 εκατομμύρια τόνοι.

Τα Λιγνιτωρυχεία Περιστερίου Αττικής

Έναρξη δραστηριότητας

Το 1933 αρχίζει η διαδικασία για τη λειτουργία λιγνιτωρυχείου στο Περιστέρι. Αναφέρεται ότι την πρωτοβουλία έχει η οικογένεια Γιώργου Ρομπάκη.  Η οικογένεια πριν την Καταστροφή είχε στην ιδιοκτησία της το ορυχείο «Ζον Γκουλντάκ» στη Μαύρη Θάλασσα. Πάντως από έγγραφο της Νομαρχίας Αττικής και Βοιωτίας του 1934 φαίνεται ότι οι Αντώνιος Ραγκούσης και Γεώργιος Σιώτης από το 1932 είχαν καταθέσει αίτηση μεταλλευτικών ερευνών στην περιοχή.

Στις 5 Νοεμβρίου 1933 ανακοινώνεται η ίδρυση της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία «Λιγνιτωρυχεία Αττικής Α.Ε.» Το 1934 με βασιλικά διατάγματα παραχωρείται η έκταση και απ τη Νομαρχία Αττικής και Βοιωτίας, Παράλληλα δίνεται η άδεια εκμετάλλευσης.

Το 1935-1936 αρχίζει η εξόρυξη λιγνίτη στο Περιστέρι. Τα τμήματα που αποτελούν την επιχείρηση είναι, η Πομόνα, για την άντληση των νερών από τις στοές, το Ηλεκτρολογείο, το Μηχανουργείο, το Μαγειρείο, η Αποθήκη τροφίμων. Απασχολούνται 350-450 εργάτες που εργάζονται σε βάθος 80 και 100 μέτρων. Εξάγουν 100-150 τόνους λιγνίτη την ημέρα.

Η λειτουργία του ορυχείου κατά την διάρκεια της κατοχής

Τη περίοδο της Κατοχής 1941-44 το λιγνιτωρυχείο περνά σε ιταλικά χέρια  και μετονομάζεται σε Agenta Carboni Italiani. Οι Έλληνες ιδιοκτήτες πωλούν τις μετοχές τους σε Ιταλούς.  Το ιδιοκτησιακό καθεστώς είναι θολό, αναφέρει ο Μιχάλης Σταφυλάς καθώς  οι παλιοί μέτοχοι εξακολουθούν να παίρνουν κάποιο μέρισμα.  Πάντως η εταιρία «Λιγνιτωρυχεία Αττικής» εξακολουθεί να λειτουργεί καθ όλη τη διάρκεια της Κατοχής και να δημοσιεύει ισολογισμούς.  Τρεις μάλιστα από τους μετόχους επεκτείνουν τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες ιδρύοντας το 1942 την εταιρία «Χημικά Προϊόντα ΑΕ».

Διευθυντής στα λιγνιτωρυχεία είναι ο Ιταλός μηχανικός Μπρούνο Μπαριλάρι  και τεχνικός διευθυντής ο μεταλλειολόγος Γιάννης Σολωμός. Το απασχολούμενο προσωπικό ανεβαίνει στους 700 και αντίστοιχα  η παραγωγή στους 200 με 250 τόνους την ημέρα.

Την περίοδο της κατοχής δημιουργείται κι η σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει το λιγνιτωρυχείο με τον κύριο σιδηροδρομικό άξονα της χώρας στους Αγίους Αναργύρους.

Λίγο πριν την αποχώρηση των κατακτητών, το Αύγουστο του 1944, οι Έλληνες Πατσαλής, Βλαχούτσικος και Μόσχος αγοράζουν το ορυχείο από τους Ιταλούς.  Έτσι η επιχείρηση εμφανίζεται ως ελληνική κι όχι ως «εχθρική περιουσία» η οποία θα έπρεπε να περάσει υπό τον έλεγχο του κράτους σύμφωνα με το νόμο.  Υπό το καθεστώς αυτό το λιγνιτωρυχείο λειτουργεί για λίγο διάστημα ή για την ακρίβεια υπολειτουργεί.  Απασχολούνται 60 με 140 εργάτες κι η παραγωγή είναι πολύ μικρή.

Η λειτουργία του ορυχείου μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο

Στις 28 Ιουλίου 1945 οι εργάτες των λιγνιτωρυχείων της Αττικής, ανάμεσά τους και του Περιστερίου, συντονίζονται και με υπόμνημά τους προς την κυβέρνηση ζητούν την άμεση επαναλειτουργία των ορυχείων.

Τον Δεκέμβριο του 1945, το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας αναλαμβάνει το ίδιο την εκμετάλλευση του λιγνιτωρυχείου.  Το ορυχείο μπαίνει τελικά υπό μεσεγγύηση σύμφωνα με το νόμο «για τους αγοράσαντας από τους κατακτητάς». Η διαχείριση, σύμφωνα με το «Ριζοσπάστη», ανατίθεται όχι σε επιτροπή αλλά στον παλιό εργοδότη Πατσαλή.

Ο Πατσαλής κατηγορείται ότι προπώλησε κάρβουνο εισπράττοντας ένα εκατομμύριο δραχμές κι αντί να πληρώσει τους εργάτες εξαφανίσθηκε. Με τη νέα διεύθυνση υπολογίζεται ότι η παραγωγή από 25 τόνους την ημέρα θα ανέβει στους 100.

Ακολουθεί μια μακρά περίοδος αγώνων και απεργιακών κινητοποιήσεων με βασικό αίτημα την καταβολή των δεδουλευμένων. Μια απεργία εκδηλώνεται στις 26 Δεκεμβρίου και κρατάει μέρες. Στις 21 Απριλίου 1948 οι εργάτες του λιγνιτωρυχείου κατεβαίνουν πάλι σε απεργία γιατί τους χρωστάνε 25 ημερομίσθια. Καταγγέλλουν επίσης ότι οι στοές απειλούνται να κατακλυστούν από νερά με συνέπεια να  καταστραφεί το λιγνιτωρυχείο.

Λιγνιτορυχεία Περιστερίου Αττικής
Στοές εξόρυξης το 1940
Πηγή : » Το Χρονικό του κάρβουνου» – Νίκος Θεοδοσίου

Στοές εξόρυξης το 1940

Εξέλιξη εκμετάλλευσης & Λειτουργικά προβλήματα

Νέες απεργίες εκδηλώνονται στις 13 Μαΐου 1949, 6 Οκτωβρίου 1949, 24 Νοεμβρίου 1949, 10 Δεκεμβρίου 1949. Στις 17 Ιουλίου 1950 το ελληνικό δημόσιο κινεί διαδικασία προκειμένου να περάσει κάτω από τη δική του ιδιοκτησία το λιγνιτωρυχείο ως «εχθρική περιουσία». Το Νοέμβριο του 1950 καλούνται από το Ελληνικό Δημόσιο οι κάτοχοι μετοχών ή άλλων τίτλων κυριότητας της επιχείρησης  να καταθέσουν τα δικαιολογητικά στην Τράπεζα της Ελλάδας.

Το 1951 γίνεται δημοπράτηση του έργου κι η επιχείρηση των λιγνιτωρυχείων μισθώνεται στην εταιρία του Φραγκίσκου Πρεζάνη. Όπως θα αποκαλύψει το 1956 ο υπουργός βιομηχανίας Π. Παπαληγούρας η επιχείρηση παραχωρείται στον Πρεζάνη  χωρίς να του τεθεί κανένας όρος. Στο λιγνιτωρυχείο απασχολούνται 200 τώρα εργάτες και εξάγονται 25-30.000 τόνοι το χρόνο.

Το 1952 η επιχείρηση ανοίγει νέο φρέαρ σε απόσταση μόλις 20-30 μέτρων από τα σπίτια της περιοχής της Ανθούπολης. Ισχυρίζεται ψευδώς ότι το φρέαρ προορίζεται για την εγκατάσταση μηχανημάτων εξαερισμού. Με τη κάλυψη του υπουργείου Βιομηχανίας και κατά παράβαση του Μεταλλευτικού Κώδικα προχωράει στην εξαγωγή λιγνίτη και από αυτό το σημείο.

Από το Σεπτέμβριο του 1953 σπίτια στην Ανθούπολη αρχίζουν να παρουσιάζουν ρωγμές εξ αιτίας της διάνοιξης νέων στοών σε πολύ μικρό βάθος.  Κάθε βράδυ οι κάτοικοι τινάζονται από τα κρεβάτια τους από τις εκρήξεις του δυναμίτη. Τα διαβήματα του δημάρχου Σ. Γολεμάτη δεν βρίσκουν ανταπόκριση.

Στις 30 Οκτωβρίου καταρρέει η στοά Νο 5 με αποτέλεσμα να σκοτωθεί  ο λιγνιτωρύχος Ιωάννης Τάντουλας και να τραυματιστούν οι Στ. Ασονίδης, Κ. Φουστέρης και Α. Προκάκης.

H επιχείρηση των λιγνιτωρυχείων συνεχίζει ανενόχλητη τις εργασίες διάνοιξης νέων στοών κάτω από την οικιστική περιοχή της Ανθούπολης δημιουργώντας μεγάλα μεγαλύτερα προβλήματα στα σπίτια των φτωχών οικογενειών. Ήδη εκεί κατοικούν 12.000 άνθρωποι.

Το 1958 και 1959 οριστικοποιείται το τέλος των λιγνιτωρυχείων στο Περιστέρι. Κατά το 1958, όπως αναφέρεται από το Ι.Γ.Μ.Ε. (1999), επιτροπή συσταθείσα για τον σκοπό αυτό αποφαίνεται ότι δεν είναι δυνατή πλέον η συνύπαρξη οικισμών και ορυχείων.

Ετσι αποφασίζεται να εφαρμοστεί ένα πρόγραμμα λιθογομώσεων των στοών το οποίο και ολοκληρώνεται τον Ιανουάριο του 1959. Με το πέρας των εργασιών λιθογόμωσης, η επιτροπή διαχώρισε το λιγνιτωρυχείο σε τρεις τομείς. Στον πρώτο τομέα, σε βάθος από την επιφάνεια 47 -70 m, που έχει κατακλυσθεί από νερά από τον Μάιο του 1956, στον δεύτερο τομέα, σε βάθος 32 -47 m, με μερική λιθογόμωση και μερική κατακρήμνιση των στοών του και στον τρίτο τομέα σε βάθος 20 -32 m, όπου όλα τα έργα έχουν λιθογομωθεί.

Η λιθογόμωση αυτή βοήθησε στο να αποφευχθεί εκτεταμένη καθίζηση. Η ακριβής περιοχή στην οποία έχει γίνει πλήρωση των υπογείων στοών και η πληρότητα των εργασιών πλήρωσης δεν είναι δυνατόν να είναι γνωστή με ακρίβεια.

Το Λιγνιτικό Κέντρο Πτολεμαϊδας – Αμυνταίου

Στη Δυτική Μακεδονία και συγκεκριμένα σε μία μεγάλη περιοχή με κέντρο την επαρχία Εορδαίας του Νομού Κοζάνης, εκτείνεται η λιγνιτοφόρος λεκάνη Πτολεμαΐδας, Αμυνταίου και Φλώρινας, όπου βρίσκονται τα μεγαλύτερα αποθέματα λιγνίτη που διαθέτει ο ελλαδικός χώρος.

Ιστορική αναδρομή

Ιστορική αναδρομή

O λιγνίτης στον νομό Κοζάνης ήταν γνωστός από την εποχή της Τουρκοκρατίας. Ιδιαίτερα στην περιοχή της Εορδαίας, σε πολλά σημεία αρκούσε μια απλή εκσκαφή για να γίνει ένα πηγάδι ή να θεμελιωθεί ένα σπίτι για να αποκαλυφθούν τα πρώτα στρώματα του λιγνίτη.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1920, άνθρωποι ανήσυχοι και δραστήριοι αντιλήφθηκαν τη σημασία του λιγνίτη. Kατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες για τη συστηματική του εκμετάλλευση.  Οι πρώτοι που ασχολήθηκαν με την παραγωγή και την εκμετάλλευση του λιγνίτη, γύρω στο 1925, είναι οι Νικόλαος Διαμαντόπουλος, Κώστας Αδαμόπουλος και Γεώργιος Παυλίδης. Σε πηγάδια και γαλαρίες, χωρίς επιστημονικές γνώσεις και μέτρα ασφαλείας, με μόνο μέσο την διαίσθηση και την εμπειρία οι εκσκαφές έμοιαζαν σχεδόν πρωτόγονες. Η πρώτη χρήση του λιγνίτη ήταν ως υποκατάστατο της ξυλείας.

Η πρώτη άδεια εκμετάλλευσης των λιγνιτών της Πτολεμαΐδας στην περιοχή Προαστίου χορηγείται το 1930. Δίνεται από την επιθεώρηση μεταλλείων Β’ Περιφέρειας το 1930 στους Γεώργιο Παυλίδη και Κων/νο Αδαμόπουλο, που είχαν εντοπίσει κοιτάσματα. Δημιουργείται η εταιρεία με την επωνυμία «Λιγνιτωρυχεία Πτολεμαΐδας Παυλίδου – Αδαμοπούλου» στην οποία το 1925 δίδεται άδεια μεταλλευτικών ερευνών και στις 24/07/1930 (Εφημερίδα Κυβερνήσεως, ΦΕΚ 240 τεύχος Α), η οριστική παραχώρηση «ενός μεταλλείου λιγνίτου εκτάσεως επτά χιλιάδων τετρακοσίων σαράντα ενός (7441) στρεμμάτων και πεντακοσίων εξήκοντα (560) τ.μ. στην θέση Δουρουτλάρ», σημερινό Προάστιο Αρχίζει έτσι η συστηματική εκμετάλλευση του πρώτου λιγνιτωρυχείου στην Πτολεμαΐδα αλλά και σε ολόκληρη την Δυτική Μακεδονία.

Μέχρι 1930, έχει ήδη δημιουργηθεί πλέον μια«τοπική αγορά». Αρχίζει ένας αγώνας πιο συστηματικής εκμετάλλευσης αλλά και εξωστρέφειας, ώστε να αναδειχθεί το θέμα των λιγνιτών πανελλαδικά και κυρίως να προσελκύσει την προσοχή και το ενδιαφέρον των κυβερνήσεων προκειμένου να δανειοδοτηθεί και να αναπτύξει περαιτέρω τις δραστηριότητές της. Το 1933 και αφού πλέον η ζήτηση είναι δεδομένη, εμφανίζονται και οι πρώτοι ανταγωνιστές.

Η εταιρεία ανοίγει τρεις μεγάλες δαιδαλώδεις στοές. Την Α΄, Β’ και Γ’ οι οποίες εκτείνονται σε μεγάλο βάθος και μήκος χιλιομέτρων μέσα στα έγκατα της γης. Με παραγωγή λιγνίτη, που σύμφωνα με τους πίνακες στατιστικής του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, ξεκινά το 1929 με 1.500 τόνους για να φτάσει το 1937 τους 10.000 τόνους ετησίως, με αυξητικές τάσεις.

Το 1932 η ισχύς εγκατάστασης και παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ήταν 82.290 KW. Από αυτά η ισχύς των υδροηλεκτρικών εργοστασίων ανερχόταν σε 6.600 KW (παραγωγής 10,5 εκατ. KWΗ).  Η ισχύς των  θερμικών εργοστασίων ανερχόταν σε 75.690 KW (παραγωγής 132,5 εκατ. KWΗ).

Τα περισσότερα από τα θερμικά εργοστάσια χρησιμοποιούσαν ως καύσιμο πετρέλαιο ή εισαγόμενο άνθρακα. Με την απομάκρυνση, όμως, της δραχμής (1932) από τη χρυσή βάση, που επέφερε και την αύξηση της τιμής των αγγλικών ανθράκων, το θέμα του ελληνικού λιγνίτη τέθηκε εκ νέου στο προσκήνιο με πολύ αισιοδοξία στην αρχή. Όμως παραμελήθηκε, λόγω αντιγνωμιών για την ποιότητά του, ίσως και λόγω ξένων συμφερόντων. Η Ελλάδα πλήρωνε τότε 1.500.000 δρχ. για τον αγγλικό άνθρακα.

Τα επόμενα χρόνια και περίπου ως το 1938, το ενδιαφέρον για τους λιγνίτες περιορίζεται στη χρήση τους ως καύσιμη ύλη στην οικιακή θέρμανση των γειτονικών οικισμών.  Ο λιγνίτης χρησιμοποιούνταν τότε περισσότερο για καύσιμη ύλη τις θερμάστρες, στα αρτοποιεία και στα κεραμοποιεία και λιγότερο στα τότε θερμικά εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρισμού.

Το 1938, επί Μεταξά και  μετά το πέρασμα του Βασιλιά Γεωργίου του Β’ στις 15 Μαΐου από την Πτολεμαΐδα, το θέμα των λιγνιτών παρουσιάζει πολύ μεγάλη κινητικότητα.  Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, ο υπουργός συγκοινωνιών Σπυρίδωνος με τον Γερμανό καθηγητή F. Kegel επισκέπτονται την περιοχή.

Το 1939, με τη δημοσίευση της έκθεσης του Γερμανού καθηγητή F. Kegel, εκδηλώνεται η πρώτη σοβαρή προσπάθεια αξιοποίησης των λιγνιτών σε βιομηχανική κλίμακα. Ο Γερμανός καθηγητής, με τα πενιχρά τεχνικά μέσα εκείνης της εποχής, εκτίμησε τα αποθέματα του λιγνίτη σε 6 δις τόνους.

Λίγους μήνες αργότερα, τον Νοέμβριο του 1939, «Με νεαρόν νόμον ο οποίος υπεγράφη από την Α.Μ. τον Βασιλέα εκυρώθη σύμβασις μεταξύ Δημοσίου και του κ. Γεωργίου Φίλη, δικηγόρου εγκατεστημένου εν Αμερική περί παραχωρήσεως δικαιώματος αναζητήσεως και εκμεταλλεύσεως λιγνίτου». 

Ομως, ο «μεσάζοντας» Φίλης εξ Αμερικής, δεν καταφέρνει να βρει Αμερικανικά κεφάλαια, ώστε να εκπληρώσει τους όρους της συμβάσεως. Έτσι τον Σεπτέμβριο του 40, από την ίδια κυβέρνηση Μεταξά, κηρύσσεται έκπτωτος. Δίδεται κατ’ αυτόν τον τρόπο, μία μικρή παράταση άλλων δέκα χρόνων στη λειτουργία των λιγνιτωρυχείων «Παυλίδου-Αδαμοπούλου».  Κυρίως όμως εξ’ αιτίας του Β’ Παγκοσμίου πολέμου.

Τα λιγνιτωρυχεία «Παυλίδη – Αδαμοπούλου» κατά την διάρκεια της κατοχής,συνεχίζουν την δραστηριότητά τους, καλύπτοντας τις ανάγκες της περιοχής.

Εν τω μεταξύ, το 1946, επανέρχεται ο κατά τα άλλα έκπτωτος Γ. Φίλης, ανανεώνοντας με το Δημόσιο, την παλιά σύμβαση του ‘39, περί αποκλειστικής εκμετάλλευσης των λιγνιτών Πτολεμαΐδας. Λίγο πριν εκπνεύσει και η πέμπτη κατά σειρά χρονική παράταση, ιδρύει την «Ελληνοαμερικανική Εταιρεία Γενικών Προϊόντων Λιγνίτου Α.Ε»

Τα αιτήματά της, για συμμετοχή στο σχέδιο Μάρσαλ απορρίπτονται με την αιτιολογία ότι  το κράτος θα προβεί στην ευρύτερη εκμετάλλευση των λιγνιτών Πτολεμαΐδας. Όλες οι άδειες ερευνών της εταιρείας Λιγνιτωρυχεία Πτολεμαΐδας Παυλίδου – Αδαμοπούλου»  ανακαλούνται. Μόνον οι άδειες εκμετάλλευσης παραμένουν ενεργές. Στις 15/3/1950 υπογράφουν «την μίσθωσιν των λιγνιτωρυχείων Πτολεμαΐδας Παυλίδου – Αδαμοπούλου” εις την Ανώνυμο Βιομηχανική εταιρεία Ορυκτών καυσίμων  «Πτολεμαΐς», γνωστή ως ΑΒΕΟΚ.

Την περίοδο εκείνη, η χώρα μας κάλυπτε το 95% των ενεργειακών της αναγκών από εισαγωγές.  και το 1956 ξεκινά επίσημα η περίοδος της βιομηχανίας λιγνίτη. Έκτοτε, οι ατμοηλετκτρικοί σταθμοί πολλαπλασιάζονται ενώ νέα ορυχεία ανοίγονται συνεχώς στον άξονα Αμυνταίου – Πτολεμαΐδας Κοζάνης.

Η εξερεύνηση του Ελλαδικού χώρου για εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα εντάθηκε τα επόμενα χρόνια με πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα.

Οι πρώτες συστηματικές έρευνες για την εντόπιση και αξιολόγηση των λιγνιτών της ευρύτερης περιοχής Πτολεμαΐδας άρχισαν μετά το 1938.

To 1955 συστάθηκε η εταιρεία ΛΙΠΤΟΛ (Λιγνίτες Πτολεμαΐδας) με αντικείμενο την επιφανειακή εξόρυξη και παραγωγή λιγνίτη από τα πλούσια κοιτάσματα στην λεκάνη Πτολεμαΐδας και την χρησιμοποίηση του για την παραγωγή μπρικετών, αζωτούχων λιπασμάτων, ημικώκ και παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Το 1957  πραγματοποιείται η πώληση των λιγνιτωρυχείων  «Λιγνιτωρυχεία Πτολεμαΐδας Παυλίδου – Αδαμοπούλου» στην ΛΙΠΤΟΛ.  Η  τελευταία έχει ήδη απορροφήσει την Ελληνοαμερικανική και το μεγαλύτερο μέρος της ΑΒΕΟΚ. Τον Σεπτέμβριο του 1956, η εταιρεία ΛΙΠΤΟΛ ΑΕ (Λιγνιτωρυχεία Πτολεμαΐδας) με πρόεδρο τον κ. Μποδοσάκη, υπέγραψε σύμβαση με τη Γερμανική εταιρεία KHD για την κατασκευή του πρώτου σταθμού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με καύσιμο λιγνίτη, ισχύος 10 MW. Ταυτόχρονα κατασκευάσθηκε και μονάδα μπρικετοποίησης και ξήρανσης του λιγνίτη.

Το 1959 το 90% των μετοχών της ΛΙΠΤΟΛ περιήλθαν στην ΔΕΗ Α.Ε.  Το 1975 η ΛΙΠΤΟΛ συγχωνεύθηκε με την ΔΕΗ. Η παραγωγή λιγνίτη από 1,3 εκατομμύρια τόνους το 1959 αυξήθηκε το 1975 σε 11,7 εκατ. τόνους , το 1985 σε 27,3 εκατ. τόνους και το 2004 σε 53,7 εκατ. τόνους  (συμπεριλαμβανομένης και της εκμετάλλευσης του ορυχείου της Φλώρινας).

Υφιστάμενη κατάσταση

Υφιστάμενη κατάσταση

Σήμερα, στη Δυτική Μακεδονία, η ΔΕΗ έχει αναπτύξει μια τεράστια για τα ελληνικά δεδομένα δραστηριότητα.  Στο Λιγνιτικό Κέντρο Δυτικής Μακεδονίας εξορύσσεται το 80 % του συνολικά παραγόμενου λιγνίτη της χώρας.

Η ΔΕΗ διαθέτει σήμερα 14 λιγνιτικές μονάδες  συνολικής ονομαστικής ισχύος 4.375 MW. H συνολικά αποδιδόμενη ισχύς των μονάδων ανέρχεται σε 3.912 MW. Από τις μονάδες αυτές οι 12  είναι εγκατεστημένες στο λιγνιτικό κέντρο Πτολεμαΐδας –  Αμυνταίου  ενώ οι υπόλοιπες 2 στο Λιγνιτικό κέντρο Μεγαλόπολης.

H συνολική ονομαστική ισχύς των θερμικών μονάδων που βρίσκονται σε λειτουργία σήμερα στο Λιγνιτικό Κέντρο Πτολεμαΐδας Αμυνταίου ανέρχεται σε 3.775 MW ήτοι ποσοστό 86% του συνολικού χαρτοφυλακίου λιγνιτικών μονάδων της ΔΕΗ Α.Ε. Η αντίστοιχη αποδιδόμενη (καθαρή ισχύς των μονάδων ανέρχεται σε 3.401 MW. Συνοπτικά, οι λιγνιτικές μονάδες του ΛΚΠΑ που λειτουργούν σήμερα είναι:

ΛΙΓΝΙΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟ ΛΙΓΝΙΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΤΟΛΕΜΑΪΔΑΣ - ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ
ΛΙΓΝΙΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΥΣ (MW) ΑΠΟΔΙΔΟΜΕΝΗ ΙΣΧΥΣ (MW) ΚΑΥΣΙΜΟ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΣΤΑΘΜΟΣ ΛΗΞΗ ΑΔΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ (*) ΘΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΘΕΣΗ ΣΕ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ
ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ι 300,00 274,00 ΛΙΓΝΙΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. ΑΗΣ / ΔΕΗ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ 2020 ΛΚΠΑ 1984
ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΙΙ 300,00 274,00 ΛΙΓΝΙΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. ΑΗΣ / ΔΕΗ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ 2020 ΛΚΠΑ 1984
ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΙΙΙ 310,00 283,00 ΛΙΓΝΙΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. ΑΗΣ / ΔΕΗ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ 2020 ΛΚΠΑ 1985
ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΙV 310,00 283,00 ΛΙΓΝΙΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. ΑΗΣ / ΔΕΗ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ 2020 ΛΚΠΑ 1986
ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ V 375,00 342,00 ΛΙΓΝΙΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. ΑΗΣ / ΔΕΗ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ 2040 ΛΚΠΑ 1997
ΑΗΣ ΜΕΛΙΤΗΣ Ι 330,00 289,00 ΛΙΓΝΙΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. ΑΗΣ / ΔΕΗ ΜΕΛΙΤΗΣ 2040 ΛΚΠΑ 2003
ΑΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ Ι 300,00 275,00 ΛΙΓΝΙΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. ΑΗΣ / ΔΕΗ ΚΑΡΔΙΑΣ 2019 ΛΚΠΑ 1975
ΑΙΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΙΙ 300,00 275,00 ΛΙΓΝΙΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. ΑΗΣ / ΔΕΗ ΚΑΡΔΙΑΣ 2020 ΛΚΠΑ 1975
ΑΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΙΙΙ 325,00 280,00 ΛΙΓΝΙΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. ΑΗΣ / ΔΕΗ ΚΑΡΔΙΑΣ 2020 ΛΚΠΑ 1980
ΑΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ IV 325,00 280,00 ΛΙΓΝΙΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. ΑΗΣ / ΔΕΗ ΚΑΡΔΙΑΣ 2020 ΛΚΠΑ 1981
ΑΗΣ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ Ι 300,00 273,00 ΛΙΓΝΙΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. ΑΗΣ / ΔΕΗ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ 2020 ΛΚΠΑ 1987
ΑΗΣ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ ΙΙ 300,00 273,00 ΛΙΓΝΙΤΗΣ ΔΕΗ Α.Ε. ΑΗΣ / ΔΕΗ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ 2040 ΛΚΠΑ 1987

Εξόρυξη και εκμετάλλευση ορυχείων

Εξόρυξη και εκμετάλλευση ορυχείων

Ο λιγνίτης της Πτολεμαΐδας σχηματίστηκε κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης χρονικής περιόδου (περίπου 10 εκατομμύρια χρόνια). Εκτιμάται ότι οι διεργασίες σχηματισμού τελείωσαν πριν από 1 εκατομμύριο χρόνια. Η ευρύτερη λεκάνη Μοναστηρίου, Φλώρινας, Αμυνταίου, Πτολεμαΐδας, Κοζάνης και Σερβίων καλυπτόταν την εποχή εκείνη από αβαθείς λίμνες και έλη.

Οι κλιματολογικές συνθήκες ήταν ευνοϊκές για τη βλάστηση των υδρόφιλων φυτών στις διάφορες θέσεις της λεκάνης αυτής. Με την πάροδο του χρόνου τα φυτά αυτά συγκεντρώθηκαν σε μεγάλες ποσότητες στον πυθμένα των λιμνών. Στη συνέχεια η βλάστηση αυτή, καλύφθηκε από γαιώδη υλικά. Έτσι, οι οργανικές ύλες των φυτών κάτω από συνθήκες πίεσης και με την επίδραση διαφόρων μικροοργανισμών, μετατράπηκαν με το χρόνο σε στρώματα λιγνίτη. Αυτό συνέβη πολλές φορές και τελικά πάνω από τα νεότερα στρώματα λιγνίτη επικάθισαν άλλα γαιώδη υλικά, τα λεγόμενα «υπερκείμενα». Για το λόγο αυτό έχουμε τη δημιουργία λιγνιτικών κοιτασμάτων μορφής Ζέβρα.

Μέθοδος εκμετάλλευσης

H μέθοδος εκμετάλλευσης των ορυχείων στο λιγνιτικό κέντρο Δ. Μακεδονίας είναι η   [highlight]υπαίθρια εκμετάλλευση των λιγνιτικών κοιτασμάτων με συνεχή συστήματα[/highlight]. Αυτά συνίστανται από καδοφόρους εκσκαφείς, ταινιόδρομους και αποθέτες  ή αλλιώς η Γερμανική Μέθοδος. Η μέθοδος αυτή έχει καθιερωθεί ως ο πλέον κατάλληλος και αποδοτικός τρόπος εξόρυξης λιγνιτικών κοιτασμάτων μεγάλης οριζόντιας εξάπλωσης.

Το πάχος των υπερκειμένων υλικών κυμαίνεται μεταξύ 12 και 230 μέτρα για τα ορυχεία που βρίσκονται σε λειτουργία στην περιοχή της Πτολεμαΐδας. Τα υλικά αυτά είναι, συνήθως άμμος, αμμοχάλικα, μαλακός ασβεστόλιθος και άργιλος. Ωστόσο και το κοίτασμα του λιγνίτη δεν είναι ενιαίο, καθώς μέσα σ’ αυτό υπάρχουν λεπτά στρώματα από τα γαιώδη υλικά τα οποία βρίσκονται μεταξύ των λιγνιτικών στρωμάτων και για το λόγο αυτό ονομάζονται «ενδιάμεσα». Το μέσο πάχος των απολήψιμων στρωμάτων λιγνίτη ανέρχεται σε 2 μέτρα περίπου και ο αριθμός αυτών φτάνει από 20 μέχρι 30.

H εκμετάλλευση των λιγνιτικών κοιτασμάτων γίνεται επιφανειακά με το σύστημα των ορθών βαθμίδων. Η εφαρμογή της μεθόδου αυτής καθορίζεται από την εξάπλωση του κοιτάσματος, καθώς και από το πάχος των υπερκείμενων άγονων υλικών τα οποία καθορίζουν τόσο τη μέθοδο εκμετάλλευσης, όσο και το μοντέλο ανάπτυξης του ορυχείου.

Η μέθοδος εκμετάλλευσης των ορθών βαθμίδων περιλαμβάνει:

  • την εξόρυξη,
  • τη μεταφορά και
  • την απόθεση του λιγνίτη.

H διαμόρφωση του κόστους επένδυσης στην περίπτωση των επιφανειακών εκμεταλλεύσεων σχετίζεται κυρίως με τον απαιτούμενο μηχανικό εξοπλισμό. Το πάχος των υπερκείμενων και των ενδιάμεσων άγονων υλικών σε συνδυασμό με το πάχος του κοιτάσματος διαμορφώνει τη σχέση εκμετάλλευσης.

Η σχέση αυτή ορίζεται ως ο όγκος των υπερκείμενων και ενδιάμεσων υλικών που πρέπει να απομακρυνθούν για την παραγωγή ενός τόνου λιγνίτη και επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό το λειτουργικό κόστος της εκμετάλλευσης και την οικονομικότητα του έργου. Οι απαιτήσεις αυτές οδήγησαν στην επιλογή της «γερμανικής μεθόδου» εκσκαφής, μεταφοράς και απόθεσης.

Στη μέθοδο αυτή χρησιμοποιείται ως κύριος εξοπλισμός ένα σύστημα συνεχούς λειτουργίας που αποτελείται από ηλεκτροκίνητους καδοφόρους εκσκαφείς, ταινιόδρομους  και αποθέτες. Για την εξόρυξη του κοιτάσματος χωρίζονται τα υπερκείμενα άγονα υλικά και τα λιγνιτικά στρώματα σε βαθμίδες ύψους 10-30 μέτρων ανάλογα με τον τύπο του καδοφόρου εκσκαφέα.

Το κοίτασμα εκσκάπτεται κατά στρώσεις.  Τα μεν άγονα υλικά (υπερκείμενα ή ενδιάμεσα) μεταφέρονται με τους ταινιόδρομους στους αποθέτες.  Ο δε λιγνίτης μεταφέρεται στις αυλές των ατμοηλεκτρικών σταθμών ή σε άλλους καταναλωτές ή σε υπαίθριες αποθήκες των λιγνιτωρυχείων.

H απόθεση των αγόνων υλικών γίνεται σε ειδικά επιλεγμένες περιοχές, όπου μεταφέρεται και η τέφρα, το υπόλειμμα της καύσης του λιγνίτη στους σταθμούς. Εκτός από τον κύριο εξοπλισμό στην παραγωγική διαδικασία εξόρυξης του λιγνίτη, χρησιμοποιούνται και άλλα μικρότερα χωματουργικά μηχανήματα, όπως φορτωτές, μπουλντόζες, εκσκαφείς, φορτηγά κ.ά., τα οποία υποστηρίζουν τη λειτουργία του ορυχείου και ονομάζονται βοηθητικός εξοπλισμός.

Hτο Λιγνιτικό Κέντρο Δυτικής Μακεδονίας της ΔΕΗ Α.Ε. ανήκουν τα Ορυχεία Μαυροπηγής (Κύριο Πεδίο), Νοτίου Πεδίου (Νότιο Πεδίο), Νοτιοδυτικού Πεδίου Υψηλάντη (Πεδίο Καρδιάς) και Αµυνταίου (Πεδίο Αµυνταίου).

Το Λιγνιτικό κέντρο Μεγαλόπολης

Το λιγνιτικό κοίτασμα Μεγαλόπολης

H ενδοηπειρωτική λεκάνη της Μεγαλόπολης βρίσκεται στο κέντρο περίπου της Πελοποννήσου.  Καταλαμβάνει έκταση 250 km2 κι έχει μέγιστο μήκος (σε άξονα ΒΒΔ διεύθυνσης) 20 km και πλάτος 10 km περίπου. Η λεκάνη αποστραγγίζεται από τον ποταμό Αλφειό. Το απόλυτο υψόμετρο της επιφάνειάς της είναι 400 m περίπου από τη θάλασσα. Ο τυρφοειδούς μορφής μαλακός λιγνίτης της Μεγαλόπολης ανήκει στους νεότερης ηλικίας λιγνίτες (Πλειστόκαινο).

Λιγνιτικό Κέντρο ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΗΣ

Στη λεκάνη της Μεγαλόπολης η δημιουργία του λιγνίτη έγινε με τον ίδιο τρόπο.

Η ανάπτυξη πλούσιας βλάστησης έγινε σε τέλματα ή αβαθείς λίμνες στις θερμές περιόδους του πλειστόκαινο, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα τον ασυνεχή σχηματισμό λιγνιτικών στρωμάτων, που καλυπτόταν από φερτά γαιώδη υλικά του ποταμού Αλφειού.

Συνολικά δημιουργήθηκαν τρεις λιγνιτικοί ορίζοντες με ιζήματα μεταξύ τους.

Στη λεκάνη αυτή διακρίνονται τρία λιγνιτικά κοιτάσματα. Αυτό οφείλεται πιθανώς στην ύπαρξη τριών ανεξάρτητων λιμνών, με διαφορετικά φυσικοχημικά χαρακτηριστικά.

Τα κοιτάσματα αυτά εκτείνονται από το Χωρέμη μέχρι την Μαραθούσα με ολικό βάθος 140 m, από την Θωκνία μέχρι την Κυπαρισσία με ολικό βάθος 20-100m και της Καρύταινας με ολικό βάθος 45 m. Το πάχος των λιγνιτικών στρωμάτων κυμαίνεται από λίγα εκατοστά έως 5 m.

Εκμετάλλευση του λιγνιτικού κοιτάσματος Μεγαλόπολης Αρκαδίας

Το λιγνιτικό κοίτασμα Μεγαλόπολης διερευνήθηκε συστηματικά κατά την τριετία 1957 – 1960. Κατά την έρευνα αυτή διαπιστώθηκε η ύπαρξη ~ 700 Mt λιγνιτικών αποθεμάτων. Από αυτά τα 490 Mt θεωρούνται οικονομικά εκμεταλλεύσιμα.  Τα λιγνιτικά αποθέματα κατανέμονται σε 4 επιμέρους κοιτάσματα. Τα κοιτάσματα αυτά καταλαμβάνουν συνολική έκταση 23 km2 περίπου.

H εκμετάλλευση του ξεκίνησε από την ΔΕΗ το 1969 για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Η εκμετάλλευση αυτή ήταν ιδιαίτερη σε παγκόσμιο επίπεδο  λόγω της πολύ χαμηλής ποιότητας του εξορρυσόμενου λιγνίτη. Το λιγνιτορυχείο Μεγαλόπολης ξεκίνησε με μία παραγωγή ~ 1 εκατ. τόνους και έφθασε το και έφτασε το 2002 τους 14,5 εκ. τόνους και το 2003 η παραγωγή λιγνίτη ανήλθε στους 13,54 εκ. τόνους. Σήμερα λειτουργούν εκεί τα ορυχεία Χωρεμίου, Μαραθούσας και Κυπαρισσίων.

Hο 2008 η παραγωγή λιγνίτη ανήλθε σε 13,207 εκ. τόνους. Το Λιγνιτωρυχείο τροφοδοτεί με λιγνίτη τον ΑΗΣ Μεγαλόπολης Α με εγκατεστημένη ισχύ 550 MW (2 μονάδες x 125 MW + 1 μονάδα 300 MW) και τον ΑΗΣ Μεγαλόπολης Β ισχύος 300  MW. Η καθαρή ισχύς των μονάδων του ΑΗΣ Μεγαλόπολης Α ανέρχεται συνολικά σε 481 MW.

Το Λιγνιτωρυχείο Βεύης στην Φλώρινα

Λιγνιτορυχεία Βεύης

Ιστορική αναδρομή

H λιγνιτοφορία στο ορυχείο Βεύης είναι «ξυλώδους» μορφής και είναι γνωστή από τον 19ο αιώνα. Οι κάτοικοι της Βεύης εξόρυσαν το λιγνίτη χωρίς σχετική άδεια, για οικιακή χρήση και για ανάγκες τοπικές πριν από το 1869.

Από το 1912, και επί τουρκοκρατίας ο χώρος είχε δηλωθεί και μετά από σχετική άδεια άρχισε ουσιαστικά η εκμετάλλευση κυρίως με υπόγεια έργα. Στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο πραγματοποιήθηκε συστηματικότερη εκμετάλλευση του μεταλλευτικού δυναμικού από τη Γαλλική Επιμελητεία της Στρατιάς της Ανατολής, κυρίως στις περιοχές της Αχλάδας και της Βεύης.

Οι αρχικές εργασίες εξόρυξης γίνονταν με υπόγεια έργα, αντίθετα με τις σημερινές εξορύξεις όπου έχουμε υπαίθρια εκμετάλλευση. Αργότερα το λιγνιτωρυχείο Βεύης περιελήφθη στον Εθνικό μεταλλευτικό Χώρο και εκμισθώθηκε από το κράτος σε διάφορους επιχειρηματίες.

Χωροθέτηση – Διάρθρωση ορυχείου

Το λιγνιτωρυχείο Βεύης έχει έκταση 35.000 στρέμματα. Η λιγνιτοφόρος περιοχή της Βεύης δεν αποτελεί αυτοτελή λεκάνη λιγνιτοφορίας. Είναι μέρος της υπολεκάνης Φλώρινας. Η υπολεκάνη Φλώρινας είναι τμήμα μιας ενιαίας και μεγάλου μήκους λεκάνης που αρχίζει από το Μοναστήρι της Π.Γ.Δ.Μ.και φτάνει μέχρι τα Σέρβια Κοζάνης.

Ορυχείο Βεύης

Ορυχείο Βεύης

Ανήκει γεωλογικά στον ευρύτερο χώρο της Πελαγονικής γεωλογικής ζώνης. Η ζώνη αυτή  συγκροτείται από παλαιοζωικά και προπαλαιοζωικά κρυσταλλοσχιστώδη πετρώματα που συνιστούν μια συμπαγή μάζα, καθώς επίσης και το Μεσοζωικό της κάλυμμα. Τα πετρώματα της περιοχής είναι γνεύσιοι σχιστόλιθοι και ημικρυσταλλικοί ασβεστόλιθοι. Τα πετρώματα αυτά δίνουν εδάφη αμμοαργιλώδη, κυρίως ερυθρά εδάφη, που περιέχουν σε μικρές ποσότητες χαλαζία, μαρμαρυγία και καολινίτη.

Ο λιγνίτης της Βεύης χαρακτηρίζεται ως ξυλίτης – λιγνίτης «ξυλώδους» τύπου.  Ανήκει στην ίδια κατηγορία με όλους τους λιγνίτες των ανατολικών περιθωρίων της υπολεκάνης Φλώρινας.

Βασικές ιδιότητες


Μακροσκοπικά, είναι εμφανής η παρουσία των πρωτογενών ξυλιτικών συστατικών (κορμοί, κλαδιά και ρίζες αναμεμειγμένα με φλοιούς, φύλλα κλπ). Ανεξάρτητα πάντως από το ποσοστό των σκληρών ή μαλακών συστατικών που περιέχονται στο δείγμα, ο ξυλίτης είναι σκληρός και για να κοπεί χρειάζεται πριόνι.

Η παρουσία της ανόργανης ύλης (άργιλοι, άμμοι κ.λπ.) μέσα στα φυλλώδη και ξυλιτικά συστατικά είναι αυτή που καθορίζει και την ποιότητα του δείγματος. Το ποσοστό εξάλλου αυτών των συστατικών καθορίζει και τη διαβάθμιση του χρώματος (καστανό έως καστανό σκούρο).

Το λιγνιτικό κοίτασμα στην περιοχή του Λιγνιτωρυχείου Βεύης εμφανίζεται σε δυο ορίζοντες. Ο τρόπος εκμετάλλευσης που έχει επιλεγεί είναι η υπαίθρια εκμετάλλευση με τη μέθοδο των ανοιχτών βαθμίδων. Η διαμόρφωση των βαθμίδων αρχίζει από τα υψηλότερα σημεία προς τα χαμηλότερα, δηλαδή η πορεία της εκμετάλλευσης είναι εκ των άνω προς τα κάτω.

Το 2002 το ορυχείο Βεύης έκλεισε και τον Ιούλιο 2003 κηρύχτηκε έκπτωτη η εταιρεία ΒΙΟΛΙΓΝΙΤ Α.Ε. που το λειτουργούσε για δεκαετίες.

Το Λιγνιτωρυχείο Αχλάδας

Λιγνιτορυχεία Αχλάδας

Το τοπικό διαμέρισμα της Αχλάδας βρίσκεται 22χλμ ΒΑ της Φλώρινας. Η εκμετάλλευση των λιγνιτικών κοιτασμάτων της περιοχής γίνεται από την ιδιωτική εταιρεία ΛΙΓΝΙΤΩΡΥΧΕΙΑ ΑΧΛΑΔΑΣ Α.Ε. Μεταλλευτική επιχείρηση.

Η εταιρεία Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη.  Η παρούσα νομική μορφή της ισχύει από το 1986, αλλά προϋπήρχε με άλλη νομική μορφή από το 1982. Εδρεύει στη Θεσσαλονίκη. Αποτελεί μετεξέλιξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων της οικογένειας Ρόζα στα ορυχεία λιγνίτη της Φλώρινας.  Οι δραστηριότητες αυτές ξεκίνησαν το 1935, όταν ακόμη την εκμετάλλευσή τους είχε γαλλική βιομηχανία.

Λιγνιτορυχεία Αχλάδας

Λιγνιτορυχεία Αχλάδας

Από τον Νοέμβριο του 2016 η επιχείρηση εξόρυξης και επεξεργασίας λιγνίτη,  έχει αναλάβει εκ νέου το σύνολο σχεδόν των εργασιών στο ορυχείο της περιοχής Αχλάδα στον νομό Φλώρινας, βάσει σχετικών μισθωτικών δικαιωμάτων. Αφορούν την διάθεση καυσίμου στη Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού για την κάλυψη αναγκών λειτουργίας δικών της λιγνιτικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Φλώρινα.

Λόγω διαφορών με τη ΔΕΗ σχετικά με την ποιότητα και την τιμή του λιγνίτη, το ορυχείο έπαυσε τις εργασίες του τον Απρίλιο του 2015 έως τον Ιούλιο του 2016. Οι εργασίες ξανάρχισαν μετά την υποβολή στη ΔΕΗ νέου προγράμματος εξόρυξης και την επίτευξη σχετικής συμφωνίας.

Τον Σεπτέμβριο του 2016 τα Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας έλυσαν την εργολαβική σχέση τους με κοινοπραξία εκμετάλλευσης του ορυχείου που είχαν συστήσει οι τεχνικές εταιρείες Ακτωρ και Τέρνα.

Νωρίτερα, τον Ιούνιο του 2016 είχαν προχωρήσει σε νέα, αντίστοιχη συμφωνία με την εταιρεία Αrxitex, για την εξόρυξη λιγνίτη, τη χρηματοδότηση της παραγωγικής διαδικασίας και την κάλυψη των μεγάλου ύψους ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων της εταιρείας.

Από τον Νοέμβριο του 2016, τελικά, αφού προηγουμένως είχαν προχωρήσει σε ρύθμιση των ληξιπρόθεσμων οφειλών τους προς το Ελληνικό Δημόσιο, ανέλαβαν το σύνολο σχεδόν των εργασιών στο ορυχείο. Το υπολειπόμενο κοίτασμα λιγνίτη εκτιμάται ότι ανέρχεται σε 35 εκατ. τόνους. Από τον Ιανουάριο του 2017 το ορυχείο λειτουργεί πλήρως, με τη συνεργασία μικρών τοπικών εργολάβων, κυρίως για τη μεταφορά του λιγνίτη.

Λειτουργικά στοιχεία ορυχείου

Στο ορυχείο Αχλάδας, απασχολούνται περίπου 500 εργαζόμενοι.  Καταλαμβάνει έκταση άνω των 19.500 στρεμμάτων στην ομώνυμη περιοχή της Φλώρινας. Η λειτουργία του χρονολογείται από τις πρώτες δεκαετίες του προηγούμενου αιώνα. Τα εξακριβωμένα αποθέματα λιγνίτη στο ορυχείο αυτό ανέρχονται σε περίπου 29 εκατ. εκατ. τόνους. Επίσης, η μέση ετήσια παραγωγή λιγνίτη στο ορυχείο, κατά τα τελευταία χρόνια, υπολογίζεται ότι ανέρχεται σε 2 εκατ. τόνους.

Στις αρχές του 2015 η εταιρεία Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας κατέθεσε αίτηση για αναγκαστική απαλλοτρίωση του χωριού Αχλάδα, που αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα από τη λειτουργία των εξορυκτικών εγκαταστάσεων, με σκοπό την επέκταση των εργασιών.

Τα μισθωτικά δικαιώματα της μισθώτριας εταιρείας του ορυχείου λήγουν το 2018. Η σχετική σύμβαση προβλέπει δυνατότητα παράτασής τους μέχρι το 2023.

Η θέση του λιγνίτη σήμερα

Κατανομή Παραγωγής Ηλεκτρικής ενέργειας ανά ενεργειακή πηγή

Σήμερα στην Ελλάδα οι λιγνιτικές μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν περίπου το ένα τρίτο της εγκατεστημένης ισχύος ηλεκτροπαραγωγής. Η παραγωγή του λιγνίτη για το 2017 ανήλθε σε  ~ 37,7 Mt.  Παρουσίασε αύξηση σε ποσοστό ~ 15,6% σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο.

Από την παραγωγή αυτή, οι 35,4 εκατ. τόνοι προήλθαν από την ΔΕΗ Α.Ε. ενώ ποσότητα ύψους ~  2,3 εκατ. τόνοι από μικρότερα ιδιωτικά ορυχεία. Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στην μείωση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από τα υδροηλεκτρικά λόγω των κλιματολογικών συνθηκών.

Παρά την πρόσκαιρη αυτή αύξηση, η λιγνιτική παραγωγή εξακολουθεί να παραμένει σε πολύ χαμηλά επίπεδα σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν.

ΚΑΘΑΡΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Καθαρή παραγωγή Ηλεκτρικής Ενέργειας στην Ελλάδα σε MWh ανά κατηγορία μονάδων
ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ 2013 2014 2015 2016 2017
ΛΙΓΝΙΤΙΚΗ 23.475.920 23.945.956 20.282.928 14.769.399 17.591.353
ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗ 0 2.707 2.804 0 0
ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ 12.175.570 6.413.692 11.514.929 13.941.675 16.361.373
ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΗ 5.447.620 3.062.012 4.339.742 4.103.385 2.476.339
ΑΠΕ 7.197.054 7.834.244 8.214.077 8.742.080 9.109.375
ΣΥΝΟΛΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 48.296.164 41.258.611 44.354.480 41.556.539 45.538.440
Προέλευση δεδομένων: Μηνιαία Δελτία ΗΕΠ ΛΑΓΗΕ

Η χώρα δεν διαθέτει λιθάνθρακα. Πραγματοποιεί ωστόσο περιορισμένες εισαγωγές που για το 2017 ανήλθαν στο ύψος των 0,4 Mt παραμένοντας σχεδόν στα ίδια επίπεδα με το 2016. Η κατανάλωση του λιθάνθρακα είναι πολύ χαμηλή και χρησιμοποιείται κυρίως σε βιομηχανικές διαδικασίες.

Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με την χρήση λιγνίτη ανήλθε το 2017 σε 17,59 TWh, ήτοι σε ποσοστό 38,63 % επί της συνολικής παραγωγής του αντίστοιχου έτους (~ 45,54 TWh).

Σήμερα η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη βρίσκεται σε ύφεση.  Τα ποσοστά συμμετοχής των λιγνιτικών μονάδων στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας για το 2013 και το 2017 αντίστοιχα παρουσιάζονται συγκριτικά στο γράφημα που ακολουθεί:

[visualizer id="6472"]
[visualizer id="6475"]

Το 2007 το αντίστοιχο ποσοστό συμμετοχής των λιγνιτικών μονάδων στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ήταν 54,9 % έχοντας μειωθεί σημαντικά μέχρι σήμερα.

Το γεγονός αυτό οφείλεται σε μία σειρά από λόγους:

  • Χαμηλή ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας

    Χαμηλή ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας λόγω της συνεχιζόμενης οικονομικής κρίσης (η ζήτηση το 2008 ήταν 56,3 TWH και το 2015 51,3 TWH)

  • Χαμηλές τιμές καυσίμων

    Ιστορικά χαμηλές τιμές πετρελαίου και κυρίως  φυσικού αερίου

  • Μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ

    Μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ (2008 – 2TWH, 2015 – 8,5 TWH) με  ιδιαίτερη ευνοϊκή τιμολόγηση,

  • Διπλασιασμός των εισαγωγών ενέργειας

    Διπλασιασμός των εισαγωγών ενέργειας, κυρίως από τις γειτονικές χώρες. Οι τελευταίες επωφελούνται μεταξύ άλλων του προνομίου των δωρεάν δικαιωμάτων ρύπων CO2 (2008-5,5 ΤΗ, 2015-9,5 ΤΗ) (9 εκ. tn)

  • Το Ειδικό τέλος λιγνίτη

    Επιβάρυνση της λιγνιτικής παραγωγής με το ειδικό τέλος λιγνίτη. Επιβλήθηκε δια νόμου από το 2012 και μετά υπέρ του ειδικού λογαριασμού ΑΠΕ/ΣΗΘΥΑ.

  • Κατάργηση των ΑΔΙ

    Κατάργηση των ΑΔΙ για τις λιγνιτικές μονάδες, τουλάχιστον στο πλαίσιο του μεταβατικού μηχανισμού διασφάλισης επαρκούς ισχύος.

  • Γήρανση των λιγνιτικών μονάδων

    Σταδιακή γήρανση του λιγνιτικού στόλου της ΔΕΗ και ταυτόχρονη αυστηροποίηση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων βάσει σχετικών οδηγιών της Ε.Ε., κυρίως από την 01/01/2016 και μετά.

Κατάσταση των λιγνιτικών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής σήμερα

Παρόλα αυτά, ο λιγνίτης εξακολουθεί και σήμερα να αποτελεί την σημαντικότερη πηγή πρωτογενούς ενέργειας στο ενεργειακό σύστημα της χώρας.  Σήμερα μία νέα λιγνιτική μονάδα ονομαστικής ισχύος 660 MW με καύσιμο τον κονιοποιημένο λιγνίτη υπό το ιδιοκτησιακό καθεστώς της ΔΕΗ Α.Ε. βρίσκεται υπό κατασκευή στην Πτολεμαΐδα. Αναμένεται να ξεκινήσει την λειτουργία της το δεύτερο εξάμηνο του 2020.

Ως τον Ιούνιο του 2010 λειτουργούσαν στην Ελλάδα 22 λιγνιτικές μονάδες συνολικής ισχύος 5288 MW.  Οι μονάδες κατανέμονταν σε 8 ατμοηλεκτρικούς σταθμούς. Από αυτούς οι 6 βρίσκονται στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας (νομοί Κοζάνης και Φλώρινας) και οι 2 στη Μεγαλόπολη του νομού Αρκαδίας στην Πελοπόννησο. Σήμερα, ο αριθμός αυτός έχει περιορισθεί στις 14 συνολικής ονομαστικής ισχύος 4.375 MW.

Περιβαλλοντικό θεσμικό πλαίσιο

Κάτω από την πίεση της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας, από τον Ιούνιο του 2010 έχουν σταματήσει να λειτουργούν 8 λιγνιτικές μονάδες συνολικής ισχύος 913 MW. Επίσης, λόγω της ανάγκης συμμόρφωσης με τη νέα, αυστηρότερη ευρωπαϊκή οδηγία για τις βιομηχανικές εκπομπές (2010/75/ΕΚ), η ΔΕΗ αναγκάστηκε να θέσει 6 λιγνιτικές μονάδες της συνολικής ισχύος 1850 ΜW σε καθεστώς περιορισμένης λειτουργίας (παρέκκλιση άρθρου 33 της 2010/75/ΕΚ). Από το 2016, οι μονάδες αυτές λειτουργούν περίπου το 1/3 του χρόνου που λειτουργούσαν ως τότε, προτού αποσυρθούν εντελώς κάποια στιγμή ως το 2023 το αργότερο.

H ΔΕΗ έχει  θέσει επίσης τις υπόλοιπες 8 λιγνιτικές της μονάδες συνολικής ισχύος 2525 MW στο λεγόμενο Μεταβατικό Εθνικό Σχέδιο Μείωσης Εκπομπών ή ΜΕΣΜΕ (παρέκκλιση άρθρου 32 της 2010/75/ΕΚ). Αυτό σημαίνει ότι οι μονάδες αυτές θα υποστούν εκτεταμένα και ακριβά έργα αναβαθμίσεων για να συμμορφωθούν με την ίδια οδηγία ως το 2020, με σαφές χρονοδιάγραμμα και ετήσιο έλεγχο προόδου ως προς τη μείωση εκπομπών SO2, NOx και σωματιδίων.

Αποεπένδυση της ΔΕΗ Α.Ε.

Εφαρμογή διαρθρωτικών έργων

HΕλληνική Δημοκρατία με το νόμο 4533/2018 (ΦΕΚ Α’/75/27.04.2018) υιοθέτησε σειρά διαρθρωτικών μέτρων που αφορούν την πρόσβαση στον λιγνίτη.  Συμπεριλαμβάνονται επίσης μέτρα που αφορούν την περαιτέρω απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Τα μέτρα αυτά επιβλήθηκαν στο πλαίσιο συμμόρφωσης του Ελληνικού κράτους με την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής C(2008) από τις 5 Μαρτίου του 2008 και των τελεσίδικων αποφάσεων των Ευρωπαϊκών δικαστηρίων από τον Δεκέμβριο του 2016.

Στόχος των δικαστικών αποφάσεων αλλά και των ληφθέντων μέτρων είναι η αναίρεση του μονοπωλιακού χαρακτήρα της ΔΕΗ Α.Ε.

Ειδικότερα αναφέρονται στα δικαιώματα εξόρυξης και εκμετάλλευσης του ελληνικού λιγνίτη. Το σημερινό καθεστώς δημιουργεί συνθήκες άνισου ανταγωνισμού στην ελληνική αγορά παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται διαδικασία αποεπένδυσης της ΔΕΗ ΑΕ.  Περιλαμβάνεται η δημιουργία δύο νέων θυγατρικών εταιρειών με μοναδικό μέτοχο την ΔΕΗ Α.Ε. οι οποίες στην συνέχεια θα μεταβιβασθούν μέσω διαγωνιστικών διαδικασιών σε ενδιαφερόμενους επενδυτές.

Στις εταιρείες αυτές θα μεταβιβασθούν  από την ΔΕΗ μέσω απόσχισης και εισφοράς, μέρος του λιγνιτικού ηλεκτροπαραγωγικού δυναμικού της μαζί  με τα δικαιώματα έρευνας και εκμετάλλευσης σε ορισμένα κοιτάσματα λιγνίτη.

Μεταβιβαζόμενα στοιχεία στην 1η εταιρεία

(α) στην πρώτη εταιρεία η ΔΕΗ ΑΕ εισφέρει ως κλάδο τα περιουσιακά στοιχεία, δικαιώματα και υποχρεώσεις που αφορούν στη λιγνιτική ηλεκτροπαραγωγική δραστηριότητά της στην περιοχή της Μελίτης Φλώρινας και στην ευρύτερη αυτής περιοχή όπου έχουν χωροθετηθεί δημόσια λιγνιτικά κοιτάσματα.

Στα περιουσιακά στοιχεία που εισφέρονται από την ΔΕΗ Α.Ε. στην πρώτη εταιρεία περιλαμβάνονται:

  • Αδειες παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας

    Η άδεια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της υπ’ αριθμ. 2 μονάδας του ΑΗΣ Μελίτης (Μελίτη 2), ονομαστικής ισχύος 450 MW

  • Δικαιώματα έρευνας & εκμετάλευσης

    Τα δικαιώματα έρευνας και εκμετάλλευσης  στη Μελίτη Φλώρινας και στην ευρύτερη αυτής περιοχή. Τα δικαιώματα είχαν παραχωρηθεί το 1994 δυνάμει της απόφασης με αριθμό Δ9-Α/Φ54/13421 (Β ́ 633).

    Αφορούν τα δικαιώματα έρευνας και εκμετάλλευσης στις περιοχές λιγνιτικών κοιτασμάτων:

    • Κλειδιού,
    • Λόφων Μελίτης και
    • Βεύης,
  • Πάγιες εγκαταστάσεις

    Το γήπεδο του ΑΗΣ Μελίτης και το γήπεδο απόθεσης στερεών παραπροϊόντων του ΑΗΣ Μελίτης,

  • Κύριες & Βοηθητικές εγκαταστάσεις

    • Το σύνολο των κτιριακών, μηχανολογικών και βοηθητικών εγκαταστάσεων του ΑΗΣ Μελίτης.
    • Το σύνολο των βοηθητικών μηχανημάτων, εξοπλισμού και οχημάτων του ΑΗΣ Μελίτης.
  • Εξόρυξη & εκμετάλλευση κοιτασμάτων

    • το σύνολο των αποθεμάτων που αφορούν τον ΑΗΣ Μελίτης,
    • το σύνολο των διοικητικών αδειών και εγκρίσεων για την εξόρυξη λιγνίτη και λιγνιτική ηλεκτροπαραγωγής στον ΑΗΣ Μελίτης.

Μεταβιβαζόμενα στοιχεία στην 2η εταιρεία

(β) στη δεύτερη εταιρεία εισφέρει ως κλάδο τα περιουσιακά στοιχεία, δικαιώματα και υποχρεώσεις που αφορούν στη λιγνιτική ηλεκτροπαραγωγική δραστηριότητά της στην περιοχή της Μεγαλόπολης Αρκαδίας.

Ειδικότερα στα περιουσιακά στοιχεία που εισφέρονται από την ΔΕΗ Α.Ε. στην δεύτερη εταιρεία περιλαμβάνονται:

  • Λιγνιτικοί σταθμοί παραγωγής

    • Ο ΑΗΣ Α ́ Μεγαλόπολης με τη λειτουργούσα μονάδα ηλεκτροπαραγωγής Νο 3 αυτού (Μεγαλόπολη 3). Η ονομαστική ισχύς της μονάδας είναι 300 MW,
    • Η μονάδα ηλεκτροπαραγωγής Νο 4 του ΑΗΣ Β ́ Μεγαλόπολης (Μεγαλόπολη 4) με ονομαστική ισχύς 300 MW,
  • Αδειες παραγωγής Ηλεκτρικής ενέργειας

    Οι άδειες παραγωγής Ηλεκτρικής ενέργειας των προαναφερόμενων σταθμών.

  • Δικαιώματα έρευνας & εκμετάλλευσης

    • Τα δικαιώματα έρευνας και εκμετάλλευσης που έχουν χορηγηθεί στη ΔΕΗ ΑΕ επί των κοιτασμάτων λιγνίτη στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας. Τα δικαιώματα χορηγήθηκαν δυνάμει του άρθρου 22 του ν.δ. 4029/1959 (Α ́ 250) και της κατ’ εξουσιοδότησης αυτού από 1 Απριλίου 1960 απόφασης του Υπουργού Βιομηχανίας με αριθμό 27485/861 (Β ́ 175).
    • Το δικαίωμα χρήσης των εδαφών κυριότητας της ΔΕΗ ΑΕ ή του Δημοσίου, που απαιτούνται για την άσκηση των ως άνω δικαιωμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης,
    • Το δικαίωμα χρήσης του χώρου απόθεσης στερεών παραπροϊόντων που βρίσκεται στο Λιγνιτικό Κέντρο Μεγαλόπολης,
  • Πάγιες εγκαταστάσεις

    • το γήπεδο του ΑΗΣ/ΔΕΗ  Α ́ Μεγαλόπολης,
    • το σύνολο των κτιριακών, μηχανολογικών και βοηθητικών εγκαταστάσεων του ΑΗΣ Α ́ Μεγαλόπολης
    • το τμήμα ή τα τμήματα του γηπέδου του ΑΗΣ Β ́Μεγαλόπολης που αντιστοιχούν στη μονάδα Μεγαλόπολη 4, καθώς και αυτά που αφορούν στο τμήμα ή τα τμήματα των κτιριακών, μηχανολογικών και βοηθητικών εγκαταστάσεων που θα μεταφερθούν στη νέα εταιρεία, κατά τα οριζόμενα ανωτέρω στην περίπτωση ζ ́,
    • το σύνολο των κτιριακών εγκαταστάσεων του Λιγνιτικού Κέντρου Μεγαλόπολης συμπεριλαμβανομένων των υποκείμενων εκτάσεων γης
  • Κύριες & βοηθητικές εγκαταστάσεις

    • το σύνολο των βοηθητικών μηχανημάτων, εξοπλισμού και οχημάτων του ΑΗΣ Α ́ Μεγαλόπολης,
    • το τμήμα ή τα τμήματα των κτιριακών, μηχανολογικών και βοηθητικών εγκαταστάσεων του ΑΗΣ Β ́ Μεγαλόπολης που εξυπηρετούν από κοινού τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής Μεγαλόπολη 4 και Μεγαλόπολη 5 και αφορούν στη μονάδα Μεγαλόπολη 4, τα οποία δύναται να διαχωριστούν και κρίνονται απαραίτητα για την αυτόνομη λειτουργία της νέας εταιρείας κατά την ημερομηνία της λογιστικής κατάστασης απόσχισης.

    Για το τμήμα ή τα τμήματα των ως άνω κοινών κτιριακών, μηχανολογικών και βοηθητικών εγκαταστάσεων που δεν δύναται να διαχωριστούν, θα συναφθούν αντίστοιχες συμβάσεις μίσθωσης και παροχής υπηρεσιών μεταξύ της ΔΕΗ Α.Ε. και της νέας εταιρείας.  Σκοπός των συμβάσεων αυτών αποτελεί η εξασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της μονάδας Μεγαλόπολη 4, η οποία εισφέρεται στη νέα εταιρεία και της μονάδας Μεγαλόπολη 5, η οποία παραμένει στην κυριότητα της ΔΕΗ Α.Ε.,

    • το σύνολο του κύριου και βοηθητικού εξοπλισμού, συμπεριλαμβανομένων των έργων πολιτικού μηχανικού και ειδικών κατασκευών που υποστηρίζουν τη λειτουργία των μηχανημάτων έργου και οχημάτων και εξοπλισμού γραφείου και πληροφορικής του Λιγνιτικού Κέντρου Μεγαλόπολης.
  • Εξόρυξη & εκμετάλλευση κοιτασμάτων

    • το σύνολο των αποθεμάτων που αφορούν τον ΑΗΣ Α ́ Μεγαλόπολης,
    • το σύνολο των διοικητικών αδειών και εγκρίσεων που σχετίζονται με τη δραστηριότητα λιγνιτικής ηλεκτροπαραγωγής των μονάδων Μεγαλόπολη 3 και Μεγαλόπολη 4,
    • το σύνολο των αποθεμάτων που αφορούν τη μονάδα 4 του ΑΗΣ Β ́ Μεγαλόπολης,
    • το σύνολο των αποθεμάτων του Λιγνιτικού Κέντρου Μεγαλόπολης, και
    • το σύνολο των διοικητικών αδειών και εγκρίσεων που σχετίζονται με την εξορυκτική δραστηριότητα του Λιγνιτικού Κέντρου Μεγαλόπολης.
    • το σύνολο των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων και σχέσεων εργασίας του προσωπικού της ΔΕΗ Α.Ε., που απαιτείται για την επιχειρησιακή συνέχεια και την εύρυθμη λειτουργία της λιγνιτικής ηλεκτροπαραγωγικής δραστηριότητας, θα περιγράφεται στη συμβολαιογραφική πράξη απόσχισης και τη λογιστική κατάσταση απόσχισης και λογίζεται ως αυτοτελής επιχειρησιακός κλάδος της ΔΕΗ Α.Ε.

    Ειδικότερα, ο μεν πρώτος λογίζεται ως κλάδος λιγνιτικής ηλεκτροπαραγωγικής δραστηριότητας ΑΗΣ Μελίτης και ο δεύτερος ως κλάδος λιγνιτικής ηλεκτροπαραγωγικής δραστηριότητας ΑΗΣ Μεγαλόπολης.

Βιβλιογραφία & Αναφορές

Βιβλιογραφία - Η βιομηχανία του Λιγνίτη στην Ελλάδα
Α/Α ΤΙΤΛΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΕΚΔΟΤΗΣ ΕΤΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ
1 "Το έργο της Πτολεμαϊδας ή Η Ιστορία της Λιπτολ" Αιμίλιος Μπούσιος ΕΚΕΤΑ/ΙΔΕΠ 2017
2 "Εξορύσοντας το Φως - Μνήμες και εικόνες από Λιγνίτη" Διεύθυνση Ανθρώπινου δυναμικού ορυχείων ΔΕΗ Α.Ε. ΔΕΗ Α.Ε. 2010
3 ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 5ης Μαρτίου 2008 σχετικά µε τη χορήγηση ή τη διατήρηση σε ισχύ από την Ελληνική ∆ηµοκρατία δικαιωµάτων για την εξόρυξη λιγνίτη υπέρ της ∆ηµόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισµού Α.Ε. ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 2008
4 Antitrust Procedure by EU DG Commission - Case AT.38700 – Greek lignite and electricity markets ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 2018
5 “Η πρώτη συστηματική εκμετάλλευση λιγνιτών Πτολεμαΐδας από την εταιρεία “Παυλίδου – Αδαμοπούλου” - Ομιλία της Μιράντας Παυλίδου στην εκδήλωση “60 Χρόνια Λιγνίτες” Μιράντα Παυλίδου 2017
6"Το Χρονικό του Κάρβουνου (των Λιγνιτωρυχείων Περιστερίου) Νίκος Θεοδοσίου
7“Η πύλη για τον Ελληνικό Ορυκτό πλούτο: Λιγνιτωρυχείο Αλιβερίου: 46 χρόνια μνήμης” Peter G. Tzeferis 2014
8Ιστότοπος ΔΕΗ Α.Ε. - Ενότητας Τομείς δραστηριότητας - Ορυχεία ΔΕΗ Α.Ε.
9Ιστότοπος του Συνδέσμου Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων “ Ορυκτά” ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ
10 “Lignite industry in Greece within a world context: Mining, energy supply and environment.Energy Policy, ΚΑΒΟΥΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ENERGY POLICY Volume 36, Issue 4, April 2008, Pages 1257-1272 2008
11 “Τα Λιγνιτωρυχεία της ΔΕΗ Α.Ε. και οι τοπικές κοινωνίες” Λιγνιτικό Κέντρο Δ. Μακεδονίας ΔΕΗ Α.Ε. 2010
12“Λιγνίτης “ Τμήμα Γεωλογίας Πανεπιστημίου Πατρών Τμήμα Γεωλογίας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ
13Ο Λιγνίτης στο Ελληνικό ενεργειακό σύστημα Ίδρυμα Xάινριχ Μπελ
14 "Ανασκόπηση της πορείας απελευθέρωσης της αγοράς ενέργειας στην ΕΕ-25 και διερεύνηση των επιπτώσεών της" Διπλωματική εργασία Πελαγία Β. Καζά ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΕΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ 2007
15 Μηνιαία Δελτία παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας ΛΑΓΗΕ & ΑΔΜΗΕ
16 "European Lignite Mines Benchmarking Report" EY Advisory Services 2014
17 "Κάποτε η Ελληνική Βιομηχανία" Κείμενα από το περιοδικό Βιομηχανική Επιθεώρησις Κατερίνα Δασκαλάκη Εκδόσεις Κέρκυρα Α.Ε. – economia PUBLISHING 2014
18 "EUROCOAL - Annual Report 2016" EURACOAL – European Association for Coal and Lignite 2017
19 "Παραγωγή Ηλεκτρικής Ενέργειας από συμβατικά καύσιμα" - Παρουσίαση στο ΕΜΠ Φώτιος Ε. Καραγιάννης Dr. Μηχανολόγος Μηχανικός 2015
20 "90 Χρόνια ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΕΤΑΛΕΙΑΣ - ΣΜΕ 1924 - 2014" ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 2014

Υποβάλλετε το σχόλιο ή τις παρατηρήσεις σας

Εισαγάγετε το email σας, ώστε να μπορέσουμε να συνεργαστούμε μαζί σας.